Bilim insanları, doğanın “Peter Pan”ı olarak anılan ve hiç yaşlanmayan aksolotlların genetik yapısını çözerek tıp alanında yeni bir dönemin kapısını araladı. Fareler ve zebra balıkları üzerinde yapılan ortak araştırma, insanlarda kopan uzuvların yeniden büyümesi fikrini gerçeğe dönüştürebilecek evrensel bir genetik mekanizmayı ortaya koydu.
Tıp alanı, uzun yıllardır bilim kurgu filmlerinde işlenen “kaybedilen uzuvların yeniden kazanılması” fikrini gerçeğe dönüştürmeye her zamankinden daha yakın. Meksika’nın sıra dışı sularında yaşayan ve biyolojik olarak “hiç büyümemesiyle” bilinen aksolotl semenderleri, bilim insanlarına ilham verdi.
Wake Forest Üniversitesi öncülüğünde gerçekleştirilen ve Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma; aksolotl, zebra balığı ve farelerde ortak bulunan bir “yenilenme kodunu” ortaya çıkardı. Bu buluş, her yıl dünya genelinde çeşitli sebeplerle uzuvlarını kaybeden bir milyondan fazla kişi için umut kaynağı haline geldi.
HAYVANLAR DÜNYASININ PETER PAN’I: AKSOLOTL VE YENİLENME MUCİZESİ
Aksolotllar, biyoloji alanında “ebedi çocuk” olarak anılır. Yaşam süreçlerini herhangi bir başkalaşım geçirmeden, yani iribaş benzeri bir formda sürdüren bu canlılar, yalnızca bu yönleriyle değil, dikkat çekici yenilenme yetenekleriyle de bilinir. Bir aksolotl, kaybettiği bir uzvunu, kuyruğunu hatta kalp ya da beyin dokusunun bir bölümünü iz bırakmadan tamamen yeniden oluşturabilir. Bilim insanları, bu “sözde ölümsüzlük” özelliğinin ardındaki mekanizmayı anlamak için aksolotlları, benzer yetenekler sergileyen zebra balıkları ve sınırlı yenilenme kapasitesine sahip farelerle karşılaştırdı.
ORTAK GENETİK KOD ORTAYA ÇIKTI: SP6 VE SP8 GENLERİNİN ETKİSİ
Üç ayrı laboratuvarın birlikte gerçekleştirdiği bir çalışma, rejenerasyon sürecinde “evrensel” bir genetik programın devreye girdiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, incelenen üç türde de deri yenilenmesi sırasında “SP6” ve “SP8” olarak adlandırılan iki özel genin aktifleştiğini belirledi. Gen düzenleme yöntemleriyle yapılan deneylerde, aksolotllardan SP8 geni çıkarıldığında bu canlıların uzuv kemiklerini yeniden oluşturamadığı gözlendi. Benzer bir durumun farelerde de görülmesi, bu genlerin memelilerde de yenilenme potansiyelini harekete geçirebileceğini düşündürdü.
GEN TERAPİSİYLE YENİ BİR ÇAĞ: FARELERDE KEMİK BÜYÜMESİ ELDE EDİLDİ
Araştırma ekibi, ulaşılan bulguları bir adım öteye taşıyarak zebra balıklarından elde edilen “yenilenmeyi artırıcı” bir bileşenle deneysel bir gen terapisi geliştirdi. Fareler üzerinde yapılan testlerde, “FGF8” olarak adlandırılan bir molekülü içeren bu tedavinin, eksik genlerin işlevini dengeleyerek kemiklerin yeniden oluşumunu tetiklediği gözlemlendi. Uzmanlar, bu genetik yaklaşımın biyo-mühendislik iskeletleri ve kök hücre tedavileriyle birlikte kullanılabileceğini ve gelecekte insanlarda uzuv kaybı sonrası işlevsel dokuların yeniden kazandırılmasına yönelik çok disiplinli bir çözüm sunabileceğini öngörüyor.
Kaynak ve Görsel: https://www.cumhuriyet.com.tr/yasam/bilim-dunyasinda-devrim-aksolotllarin-sirri-cozuldu-insanlarda-uzuv-yenilenmesi-mumkun-mu-2498353
Düzenleme Tarihi: 25.04.2026 19:31
