Binlerce yıl boyunca dik pozisyonda gerçekleşen doğum eylemi, son 300 yılda yerini tıbbi bir “hasta” modeline bıraktı. Bilimsel veriler dik pozisyonun pelvisi 2,5 cm genişlettiğini ve süreci kısalttığını ortaya koyarken; sırtüstü doğumun arkasında Fransız Kralı 14. Louis’nin “izleme merakı” olduğuna dair çarpıcı iddialar güncelliğini koruyor.
Dünyanın dört bir yanındaki kadınlar binlerce yıldır dik pozisyonda – Kleopatra’nın yaptığı gibi diz çökerek, doğum tabureleri ve sandalyeleri kullanarak veya çömelerek doğum yapıyordu.
Aslında, çömelmek pelvis çapını en az 2,5 cm genişletebiliyor ve yerçekimini kullanmak doğumu çok daha kolaylaştırıyor.
Peki, neden günümüzde bu kadar çok kadın sırtüstü yatarak doğum yapıyor?
İngiltere’deki Aktif Doğum Merkezi’nin kurucusu ve annelerin doğum deneyimlerini nasıl yönetebileceklerini ayrıntılarıyla anlatan birçok kitabın yazarı Janet Balaskas, “Tıp personeli ve hamile kadınlar arasında doğum fizyolojisi hakkında genel bir bilgisizlik var” diyor.
Balaskas, 1982’de kuruluşunun temel ilkesi haline gelen bir “aktif doğum manifestosu” yayımlamıştı.
Manifestoda, “Dünyanın dört bir yanında ve binlerce yıldır kadınlar kendiliğinden dik veya çömelme pozisyonlarında doğum yaptılar” deniyor.
“Irk veya kültür ne olursa olsun… baskın olan uygulama aynı dik pozisyonda doğumdu.”
Balaskas, Sanayi Devrimi sonrası ülkelerdeki kadınların çoğunun hastanede yatarak doğum yaptığını söylüyor.
“Bu uygulama mantıksız, doğumu gereksiz yere karmaşık ve pahalı hale getiriyor. Doğal bir süreci tıbbi bir olaya ve doğum yapan kadını pasif bir hastaya dönüştürüyor” diyor.
“Başka hiçbir tür böylesine kritik bir zamanda böylesine dezavantajlı bir pozisyon benimsemez.”
Diğer uzmanlar da aynı fikirde. Avustralya’daki Batı Sidney Üniversitesi’nde kadın doğum profesörü Hannah Dahlen, 2013’te The Conversation için kaleme aldığı bir makalede “Aslında, yatarak doğum yapmak nispeten modern bir olgu” diye yazdı.
Kadınlar Neden Sırtüstü Doğum Yapıyor ? 400 Yıllık Tarihin İzleri
Kadınların büyük ölçüde sırtüstü doğum yapmaları son 300 ila 400 yıldır görülen bir olgu. Bunun sorumlusu da François Mauriceau adlı bir Fransız olabilir.
Sırtüstü doğum pozisyonunun yaygınlaşmasında 17. yüzyıl Fransız doktoru François Mauriceau’nun önemli bir rol oynadığı düşünülüyor. Mauriceau, bu pozisyonun hem hamile kadın için daha rahat hem de doğumu gerçekleştiren erkek doktor için daha kullanışlı olduğunu savunuyordu. Zaten o dönemde doğumlarda geleneksel ebelerin yerini erkek doktorların almaya başladığı bir süreç yaşanıyordu.
Mauriceau, hamileliği doğal bir yaşam sürecinden çok, tıbbi müdahale gerektiren bir durum, hatta bir tür “hastalık” olarak değerlendiriyordu. 1668 yılında yayımlanan “Gebelik ve Doğum Sonrası Kadınların Hastalıkları” adlı kitabında, kadınların doğumu kendi yataklarında sırtüstü şekilde yapmasının en güvenli yöntem olduğunu öne sürmüştü. Ona göre bu yöntem, doğumdan sonra annenin başka bir yatağa taşınmasının yaratacağı zahmet ve sıkıntıyı da ortadan kaldırıyordu.
Ancak bazı akademisyenler, doğum pozisyonundaki bu değişimin tek sorumlusunun Mauriceau olmadığını düşünüyor. Bu görüşe göre, aynı dönemde yaşayan Fransa Kralı XIV. Louis de bu dönüşümde etkili olmuş olabilir.
ABD’nin Maryland eyaletindeki McDaniel College sosyoloji profesörü Lauren Dundes, 1987 yılında kaleme aldığı makalesinde dikkat çekici bir iddiaya yer veriyor. Dundes’e göre, XIV. Louis’nin kadınların doğum yapmasını izlemekten hoşlandığı rivayet ediliyordu. Geleneksel doğum sandalyelerinde annenin pozisyonu kralın görüşünü kısıtladığı için, daha rahat izlenebilen yatay yani sırtüstü doğum pozisyonunun desteklenmiş olabileceği ifade ediliyor.
Prof. Dundes, kralın bu tutumunun etkisinin kesin olarak bilinmediğini, ancak kraliyet ailesinin davranışlarının halk üzerinde belirli ölçüde etkili olmasının muhtemel olduğunu belirtiyor. Ona göre bu değişim, dönemin toplumsal eğilimleriyle örtüşerek yeni doğum pozisyonunun yerleşmesine katkı sağlamış olabilir.
Sırtüstü doğumun nasıl ortaya çıktığına dair farklı görüşler bulunsa da, bu uygulama zamanla kalıcı hale geldi. Böylece doğum süreci giderek daha fazla kurumsallaştı ve doğal yöntemler ikinci plana itildi.
Uzmanlar, özellikle evde doğum gibi daha doğal seçenekleri tercih eden kadınların zamanla daha az alternatifle karşı karşıya kaldığını vurguluyor. Bu süreç, doğum deneyiminin büyük ölçüde hastane merkezli ve tıbbi prosedürlere bağlı hale gelmesine yol açtı.
Bilim Ne Diyor ? Dik Doğumun Ardındaki Temel Gerçek
Kadınların binlerce yıldır dik pozisyonda doğum yapmasının temel nedeni basit: Yerçekimi.
Bebeğin doğum kanalından aşağı doğru ilerlemesi gerektiği için yerçekimi, doğum sürecinde önemli bir destek sağlıyor. Uzmanlara göre bu doğal destek, bebeğin daha kolay ilerlemesine yardımcı olurken kasılmaların da daha etkili hale gelmesini sağlıyor.
Araştırmalar, kadınların doğum sırasında kendi hallerine bırakıldıklarında içgüdüsel olarak sırtüstü yatmak yerine öne doğru eğilmeyi tercih ettiğini gösteriyor. Çömelme, eller ve dizler üzerinde öne eğilme ya da alçak bir mobilyaya yaslanma gibi pozisyonlar, doğumun doğal akışına daha uygun görülüyor.
2013 yılında 5 bin 200’den fazla kadını kapsayan 25 farklı çalışmanın incelendiği kapsamlı bir araştırmada, yatakta uzanmak yerine dik ve hareketli pozisyonlarda doğum yapan kadınlarda önemli avantajlar tespit edildi. Bulgulara göre bu kadınlarda sezaryen doğum riskinin azaldığı, daha az ağrı kesici kullanıldığı ve bebeklerin yenidoğan ünitesine yatırılma ihtimalinin düştüğü ortaya kondu.
Bununla birlikte araştırmacılar, özellikle yüksek riskli gebelikler için daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç olduğunu da vurguladı. Bazı çalışmalarda ise dik pozisyonlarda doğum yapan kadınlarda daha fazla kan kaybı görülebildiği belirtildi.
Uzmanlar, dik pozisyonda doğumun sancı süresini de kısaltabildiğini ifade ediyor. 2013 yılında konu üzerine değerlendirmelerde bulunan Dahlen, bu yöntemin hem anne hem de bebek açısından önemli avantajlar sunduğunu belirtti.
Bu avantajlar arasında daha güçlü ve etkili kasılmalar, annenin daha az ağrı hissetmesi, doğum maşası kullanımının azalması ve daha az epizyotomi ihtiyacı yer alıyor. Ayrıca sırtüstü yatışta görülebilen, rahmin ana damar olan aorta baskı yapması durumu da ortadan kalktığı için bebeğin anne karnında daha iyi oksijen alabildiği ifade ediliyor.
Dahlen ve çalışma arkadaşlarının 2011 yılında yaptığı bir başka araştırma ise doğum ortamının, kadınların tercih ettiği pozisyon üzerinde doğrudan etkili olduğunu ortaya koydu.
Bu araştırmada iki farklı ortam incelendi: top, doğum taburesi ve armut koltuk gibi destekleyici ekipmanların bulunduğu doğum merkezleri ile tek seçeneğin hastane yatağı olduğu klasik doğum servisleri. Sonuçlar, fiziksel ortamın kadınların hareket özgürlüğünü ve doğum pozisyonlarını belirlemede önemli rol oynadığını gösterdi.
Araştırmalar, doğum ortamının kadınların pozisyon tercihleri üzerinde belirleyici bir etkisi olduğunu ortaya koyuyor. İncelemelere göre doğum merkezlerinde bulunan kadınların, klasik hastane doğum servislerine kıyasla doğumun hem birinci hem de ikinci evresinde dik pozisyon alma ihtimali çok daha yüksek.
Verilere göre doğum merkezlerindeki kadınların yüzde 82’si dik pozisyonları tercih ederken, standart doğumhanelerde bu oran yalnızca yüzde 25 seviyesinde kaldı. Uzmanlar, bu farkın doğum ortamının sunduğu hareket özgürlüğüyle doğrudan ilişkili olduğunu belirtiyor.
Uzman Balaskas’a göre Batılı ülkelerde son yıllarda “aktif doğum” anlayışına yönelik farkındalık önemli ölçüde arttı. Bu yaklaşım, annenin doğum sırasında içgüdüsel biçimde hareket etmesini, rahat hissettiği pozisyonları özgürce seçmesini ve monitörlere bağlı şekilde sırtüstü yatmak yerine dik ya da hareketli pozisyonlarda bulunmasını destekliyor.
Buna rağmen Balaskas, sezaryen doğum oranlarının hâlâ “endişe verici” biçimde yükselmeye devam ettiğine dikkat çekiyor.
İngiltere’de aktif doğum anlayışının, ebeler tarafından yönetilen özel doğum merkezlerinin yaygınlaşmasına zemin hazırladığını belirten Balaskas, bu merkezlerin çoğunlukla hastanelerin içinde yer aldığını ifade ediyor. Söz konusu alanların, kadınlara daha fazla hareket özgürlüğü sağlamak ve doğum havuzu gibi imkanlar sunmak amacıyla özel olarak tasarlandığı vurgulanıyor.
Balaskas, “Bu 50 yıl önce yoktu” diyerek doğum hizmetlerindeki dönüşümün önemine dikkat çekiyor.
İngiltere’deki güncel doğum rehberlerinde de kadınların özellikle doğumun ikinci aşamasında sırtüstü veya yarı sırtüstü yatmaktan kaçınmalarının teşvik edildiği belirtiliyor. Bunun yerine, kendilerini en rahat hissettikleri pozisyonu seçmeleri öneriliyor.
Uzmanlara göre bu noktada en önemli unsur bilgiye erişim. Kadınlar doğum seçenekleri konusunda ne kadar fazla bilgi sahibi olursa, kendileri için en uygun yöntemi seçerken o kadar bilinçli ve rahat karar verebiliyor.
Kanada’daki McMaster Üniversitesi ebelik eğitim programı yöneticisi Eileen Hutton da bu görüşü destekleyerek, “Doğum seçenekleri hakkında kamuoyunu bilgilendirmek her zaman faydalıdır” değerlendirmesinde bulunuyor.
“Popüler edebiyatta, televizyonda ve filmlerde doğumun nasıl yanlış temsil edildiğine bakmak, doğum sürecinin nasıl yanlış gösterildiğini hızla ortaya koyacaktır. Buna karşı bir denge sağlamak sadece faydalı olabilir.”
Kaynak Ve Görsel:https://www.cumhuriyet.com.tr/saglik/dogal-olmadigi-halde-kadinlar-neden-sirtustu-yatarak-dogum-yapmaya-basladi-2494787
Düzenleme Tarihi:13.04.2026 17:23
